لە هەوڵدان بۆ هەماهەنگیی ستراتیژیی قووڵتر لەگەڵ ئەمریکا، سەرۆکەکانی کازاخستان، کۆماری قڕغستان، تاجاکستان، تورکمانستان و ئۆزبەکستان لە مانگی تشرینی دووەمی 2025 لە یەکەمین لوتکەیاندا لەگەڵ سەرۆکێکی ئەمریکا کۆبوونەوە.
دۆناڵد تڕەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی لە واشنتۆن دی سی میوانداریی سەرۆکی وڵاتانی ناوبراوی کرد، کە تێیدا بەرزکردنەوەی هاوبەشیی ئاسایش، وەبەرهێنانی بازرگانی و ئاڵۆگۆڕی بازرگانی تەوەری سەرەکیی گفتوگۆکان بوون. ئەو بەشدارییە مێژووییە بەشێک بوو لە چوارچێوەی کاری C5+1 کە لە ساڵی 2015 دامەزرا.
”لوتکەی ئەمڕۆ ئەوە دەردەخات کە ئەمریکا وەک هاوبەشێکی سەرەکی دەڕوانێتە ئاسیای ناوەڕاست. پێکەوە لەسەر بنەمای متمانە دەتوانین داهاتوویەک بنیات بنێین،” شەڤکەت میرزیۆیێڤی سەرۆکی ئۆزبەکستان لەبەردەم سەرۆکی دەوڵەتانی ئامادەبوودا ئاماژەی پێ دا.
قاسم جومرات تۆکایێڤی سەرۆکی کازاخستان لوتکەکەی بە سەرەتای سەردەمێکی نوێی هەماهەنگیی نێوان ئاسیای ناوەڕاست و ئەمریکا ناوبرد و بۆ حکومڕانییە جیهانییەکەی ستایشی سەرۆک تڕەمپی کرد. لە دوای چەند هەفتەیەک لە ئاگربەستەکەی غەززە کە لەلایەن ئەمریکاوە پشتیوانیکرا، کۆبوونەکە ئەنجامدرا.
”زۆر سوپاسی پشتیوانیی بێوچانتان دەکەم بۆ بەرەوپێشبردنی هەماهەنگیی فرەلایەنەی نێوان کازاخستان و ئەمریکا.” سەرۆک تۆکایێڤ ڕایگەیاند.
سەرۆکی تاجاکستان ئێمۆماڵی ڕەحمان تیشکی خستە سەر ئەو ڕێگایانەی کە بەشداریکردنی ئەمریکا سوودی بە وڵاتەکەی گەیاندووە. جگە لە وەبەرهێنانی ئایندەیی ئەمریکا لە بەرهەمهێنانی کانزاکانی تاجاکستان، سەرۆک ڕەحمۆن ئاماژەی بە هەماهەنگییە ئاسایشییەکانی پەیوەست بە سنووری وڵاتەکە لەگەڵ ئەفغانستان کرد.
”ئێمە بە دیاریکراوی لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و جەنگی دژ بە توندڕەوی و بازرگانیکردن بە ماددەی هۆشبەر، هەماهەنگیی ناوازەمان هەیە.” سەرۆکی تاجاکستان لە کۆبوونەوەی هاوتا سەرکردەکانیدا ڕایگەیاند.
سادیر جاپارۆڤ سەرۆکی قڕغستان بۆ بەشداریکردنی لە ئاشتی، ئاسایش و سەقامگیریی جیهانیدا، ستایشی سەرۆکی ئەمریکای کرد.
”قڕغستان لە سیاسەتی دەرەوەدا ئەمریکا بە یەکێک لە هاوبەشە گرنگەکان دادەنێت.” ناوبراو ئاماژەی پێدا.
سەرۆک جاپارۆڤ بە جێبەجێکردنی بەڵێنەکەی بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییە سنوورییەکان لەگەڵ دەوڵەتانی دراوسێ، ئەو ناکۆکییانەی لەو ڕۆژگارەوە جێهێڵران کە ناوچەکە لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە حوکمڕانی دەکرا، جەختی لەسەر بەشداریکردنی وڵاتەکەی لە سەقامگیریی ناوچەییدا کردەوە.
”بەیەکەوە لەگەڵ هاوتاکانم، سەرکەوتووانە ئەم ئامانجەمان بەدیهێناوە، لە هەمووی گرنگتر بە ئاشتییانە ئەنجاممان دا،” سەرۆکی قڕغستان ڕایگەیاند.
سەرۆکی تورکمانستان سەردار بێردیموهومێدۆڤ پابەندبوونی خۆی بە پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و ئەمریکا لە بوارەکانی وەک ئاسایش، ئابووری و بەرهەمهێنانی وزە دەربڕی.
حکومەتی تورکمانستان، پابەند بە سیاسەتی بێلایەنیی هەمیشەیی خۆی، پشتیوانی خۆی بۆ بۆری ترانس کاسپیانی پێشنیارکراو بۆ گواستنەوەی گازی سروشتیی وڵاتەکە لە ژێر دەریای قەزوینەوە بۆ ئازەربایجان، تورکیا و ئەوروپای ڕۆژهەڵات دەربڕی. لەگەڵ ئەوەشدا، پڕۆژەکە ڕووبەڕووی ئاڵنگاریی سیاسی، یاسایی و تەکنیکی بەرچاو، لەوانە نیگەرانییەکانی دەوڵەتانی تری سەر دەریای قەزوین و پێویستیی هەماهەنگیی ناوچەیی دەبێتەوە.
”ئێمە لەو باوەڕەداین کە ئەنجامەکانی ئەم لوتکەیە دەبێتە هۆی فراوانکردنی زیاتری هەماهەنگیی فرەلایەنەی نێوان ئاسیای ناوەڕاست و ئەمریکا،” سەرۆک بێردیموهومێدۆڤ لە کۆبوونەوەی دیپلۆماسی لە کۆشکی سپی ڕایگەیاند.
وەک میوانداری لوتکەکە، سەرۆک تڕەمپ وەک یەکێک لە گرنگترین ناوچەکانی جیهان ستایشی ئاسیای ناوەڕاستی کرد. بە ئاماژەکردن بە سامان و “توانای مەزن”، ناوبراو ڕێککەوتنی بازرگانی و وەبەرهێنان بە بەهای ملیارەها دۆلاری ڕاگەیاند کە بەڵێنی داڕشتنەوەی پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و ئاسیای ناوەڕاست دەدەن.
”من پابەندم بە بەهێزترکردنی هاوبەشیی ئەمریکا لەگەڵ هەریەکێک لەو وڵاتانە بە بەراورد بە ڕابردوو،” سەرۆک تڕەمپ ئاماژەی پێدا.
یەکێک لە بوارە گرنگەکانی هەماهەنگیی سەربازی بۆ سەربازیی نێوان ئەمریکا و وڵاتانی ئاسیای ناوەڕاست بریتییە لە مەشقی ساڵانەی هەماهەنگیی ناوچەیی کە فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا میوانداریی دەکات. مەشقەکە لە ڕێگەی بنیاتنانی دەستەیەکی بارەگای فرەنەتەوەیی کە ئەرکی مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانێکی سنووریی گریمانەیی پێدەسپێردرێت، تیشک دەخاتە سەر ئاسایش، ئاشتیپارێزی و سەقامگیریی ئاسیای ناوەڕاست.