لە چوارچێوەی پەرەسەندنی گێژاوی جیۆپۆلەتیکی، گۆڕانی بەرژەوەندییە ستراتیژییەکان و ئاڵنگارییەکانی ئاسایشی نێودەوڵەتی، گرنگە مێژووی هەماهەنگییەکانی نێوان ئەمریکا و وڵاتانی ئاسیای ناوەڕاست، بەتایبەتی لەگەڵ کۆماری کازاخستان لەیاد نەکەین.
کازاخستان یەکێک بوو لە یەکەمین ئەو وڵاتانەی جیهانی دوای سۆڤیەت کە هەماهەنگیی سەربازیی حکومییان لەگەڵ ئەمریکادا دەستپێکرد، هۆکاری ئەمەش پەیوەندیکردنی کازاخستان بوو بە بەرنامەی هاوبەشی ویلایەت لە ساڵی 1993، کە لەنێو ئەو 13 هاوبەشییەدا بوو لە ساڵی یەکەمی دروستبوونی بەرنامەکەدا بنیاتنران.
ئەم یەکخستنە، لەگەڵ پاسەوانی نیشتمانیی ویلایەتی ئاریزۆنای ئەمریکا، هەموو ساڵێک فراوانتر دەبێت و بووەتە بناغەی دەستپێشخەرییە هاوبەشەکانی ئاسایشی سەربازی کە گرنگی بە ئۆپەراسیۆنەکانی ئاشتیپارێزی دەدەن. لەخۆگرتنی کازاخستان لە بەرنامەکەدا بۆ پێکهێنانی هاوبەشییەکی درێژخایەنی قووڵتر، هەنگاوێکی گرنگ بوو.
کازاخستان نەک هەر زوو بەشداری لە بەرنامەکەدا کرد، بەڵکو بووە نموونەیەک بۆ گەشەپێدانی هاوبەشیی هاوشێوە لە وڵاتانی تری ئاسیای ناوەڕاست.
لە کۆتایی ساڵانی 1990ـەوە، یەکەم چالاکیی هاوبەشی مەشقی ئاشتیپارێزی بۆ سەربازانی وڵاتانی دوای سۆڤیەت بە پشتیوانیی ئەمریکا و ناتۆ بەڕێوەچوو. لەنێوانیاندا مەشقی سێنترازباتی 97 هەبوو، کە 1,400 کارمەندی سەربازیی ئەمریکا، کازاخستان، ئۆزبەکستان، کۆماری قڕغستان، تورکیا، ڕووسیا، جۆرجیا و لاتڤیا تێیدا بەشداربوون.
مەشقی سێنترازباتی 97، مێژووی بۆ هێزەکانی ئەمریکا و ئاسیای ناوەڕاست تۆمار کرد. لە 15ـی مانگی ئەیلولی 1997، نزیکەی 500 پەرەشوتەوانی لەشکری 82ـی ئاسمانیی سوپای ئەمریکا و 40 سەربازی کەرتی ئاسیای ناوەڕاستی سەر بە هێزی یاریدەدەری نەتەوە یەکگرتووەکان (لەنێوانیاندا سەربازانی کازاخی، ئۆزبەکی و قڕغی)، 12,000 کیلۆمەتر لە فۆرت براگ، کارۆلینای باکوورەوە بەرەو شیمکێنت، کازاخستان، فڕین.
ئەرکەکە هەشت فڕۆکەی گواستنەوەی C-17ـی لەخۆگرتبوو کە لە میانی گەشتەکەدا سێ جار لە ئاسماندا سووتەمەنییان پێدرا.
فەریقی یەکەمی هێزی دەریایی ئەمریکا جاک شیهان، فەرماندەی ئەوکاتەی فەرماندەیی ئەتڵەسی ئەمریکا، یەکەم پەرەشوتەوان بوو کە بازدانەکەی ئەنجامدا. تەنها سێ ڕۆژ بەر لە خانەنشینبوونی، فەریقی ناوبراو جەختی لەسەر گرنگیی نیشاندانی کاریگەریی سوپای ئەمریکا کردەوە، ئەگەر قەیرانێک سەرهەڵبدات کە پێویستی بە بەشداریکردنی هەبێت.
ئەم چەشنە لە هەماهەنگیی سەربازی بناغەی پێکهێنانی کەرتی کازباتی ئاشتیپارێزی کازاخستانی داڕشت، کە دواتر وەک بەشێک لە هێزەکانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بەشداری لە ئۆپەراسیۆنەکانی جیهانی ڕاستەقینەدا کرد.
لۆژیکی بەردەوامبوونی سێنترازبات بریتیی بوو لە ڕێکخستنی مەشقی سەربازیی ئاشتیپارێزی هەڵۆی پێدەشت، کە لەلایەن ئەمریکا، کازاخستان و بەڕیتانیاوە دەستپێشخەری بۆ کرابوو. لە 2003ـەوە ساڵانە بە شێوەیەکی سەرەکی لە کازاخستان بەڕێوەدەچێت.
هەڵۆی پێدەشت بوو بە سەکۆی سەرەکی بۆ مەشقپێکردنی یەکە کازاخییەکان بۆ ئەرکە ئاشتیپارێزییە نێودەوڵەتییەکان و بوارپێدانیان تا بە شێوەیەکی ڕێک و پێکتر لەگەڵ هێزە چەکدارەکانی وڵاتانی تری بەشداربوودا هەماهەنگی بکەن.
ڕووداوەکانی 11ـی مانگی ئەیلوولی 2001، لە ڕیشەوە سیستەمی ئاسایشی جیهانی گۆڕی. لەم ساتەوەختە گرنگەدا، کازاخستان وەک هاوبەشێکی نێودەوڵەتیی بەرپرسیار، پێگەی خۆی پشتڕاستکردەوە و بوو بە تاکە دەوڵەتی ئاسیای ناوەڕاست کە هێزی سەربازیی بۆ پشتیوانیکردن لە هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی ڕەوانەی عێراق بکات.
ئەرکەکە نزیکەی پێنج ساڵی خایاند، وە 10 سووڕی جێگۆڕکێ لەگەڵ بەشداریکردنی سەدان کارمەندی سەربازیی کازاخی کە لە ناوچەکانی شەڕدا ئەزموونی کردارییان بەدەستهێنا، لەخۆگرتبوو.
کارمەندانی کازاخی سەرنجیان خستە سەر ئەرکە گرنگەکانی وەک ئەندازیاریی هەواڵگری، پاککردنەوەی مین، پشتیوانیی پزیشکی، فریاگوزاریی مرۆیی و دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانی مەدەنی.
کارەکانی یەکەی ئەندازیاری ئاماژەیەک بوو بۆ کاریگەریی ناوازەی ئەرکەکە. لە میانی جێگیرکردنەکەدا، پسپۆڕانی کازاخی زیاتر لە 4.5 ملیۆن کەرەستەی تەقەمەنییان دۆزییەوە و لەناوبرد، ئەمەش سەلامەتیی سەربازانی هاوپەیمانان و هاووڵاتیانی مەدەنی عێراقی مسۆگەر کرد.
بەجێگەیاندنی ئەرکەکان لە ناوچەی ململانێدا نەک تەنها پیشەیی بوون، بەڵکو خۆبەختکردنیشی پێویست بوو. نەقیب کایرات کودابایێڤ، یەکێک لە یەکەم ئەفسەرە ڕاسپێردراوەکان لە کازاخستانی تازە سەربەخۆدا، لەمیانی ئەنجامدانی ئەرکی خۆی وەک بەشێک لە هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی ژیانی خۆی بەخشی.
سەرکەوتنی سەربازانی کازاخی لە عێراق وەک پاڵنەرێکی بەهێز بۆ پەرەپێدانی سیستەمی مەشقپێکردنی کارمەندانی سەربازیی کازاخستان خزمەتی کرد. ئەو کارامەییانەی لە ئۆپەراسیۆنە ڕاستەقینەکاندا بەدەست هاتوون، بنەماکانی دامەزراندنی ناوەندی مەشقی ئاشتیپارێزی (KAZCENT)ـیان لە ساڵی 2008 پێکهێنا، لەو کاتەوە ناوەکەی بۆ ناوەندی ئۆپەراسیۆنەکانی ئاشتیپارێزی گۆڕدرا. ناوەندەکە بە پشتیوانیی ئەمریکا دروست کرا.
ناوەندەکە لە ناوچەکەدا بووەتە پێشەنگ و بە فەرمی بڕوانامەی ئامادەکردنی سەربازانی ئاشتیپارێزی نەتەوە یەکگرتووەکانی پێبەخشرا. ئەمەش بوار بە کازاخستان دەدات نەک تەنها هێزی سەربازی بۆ ئەرکەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕەوانە بکات، بەڵکو مەشقی ئاست بەرزیش پێشکەش بە سەربازانی ئاشتیپارێزی وڵاتانی تر بکات.
بەهۆی ئەم ئەزموون و ئامادەکارییەوە، کازاخستان بە ناردنی پۆلی سەربازی و ئەفسەرانی دەستە بۆ ئەرکەکانی ئاشتیپارێزیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا بەشداریکردنی لە هەوڵە ئاشتیپارێزییە نێودەوڵەتییەکاندا فراوانتر کردووە، بەمەش بەشداری لە ئاشتی جیهانیدا دەکات.
لە میانی کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان لە ئەفغانستان لە ساڵی 2021، کازاخستان تاکە وڵاتی ئاسیای ناوەڕاست بوو کە فڕۆکەیەکی سەربازی بۆ فڕۆکەخانەی کابول ڕەوانەکرد. بە کارکردنی نزیک لەگەڵ هێزەکانی هاوپەیمانان، فڕۆکەوانە کازاخییەکان هاووڵاتییانی کازاخستان، کۆماری قڕغستان، ڕووسیا و لاتڤیایان دەربازکرد. ئۆپەراسیۆنەکە هەماهەنگیی هاوبەشی ئاست بەرزی لەگەڵ هێزە نێودەوڵەتییەکان و ئیرادەی ئاستانا لە قەیرانێکدا پشتڕاستکردەوە.
جگە لەوەش، کازاخستان وەک پێشەنگی جیهان لە گەڕاندنەوەی هاووڵاتییان لە ناوچەکانی شەڕدا ناسراوە. لە ماوەی پێنج قۆناغی ئۆپەراسیۆنی مرۆیی جوسان کە لە ساڵی 2019ـەوە هەتا 2021 بە پشتیوانیی لۆژیستیی سەرەکیی ئەمریکا ئەنجامدرا، کازاخستان زیاتر لە 750 هاووڵاتیی خۆی، کە زۆرینەی ڕەهایان منداڵ بوون، لە عێراق و سوریاوە گەڕاندنەوە و ئاوێتەی کۆمەڵگایان کردنەوە.
لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاوە ڕێز لە بەشداریکردنی کازاخستان گیرا، کە ئۆپەراسیۆنەکەی بە پێوەرێکی جیهانی ناوبرد و پێشنیاری بۆ وڵاتانی تر کرد سەرکەوتنەکانی دووبارە بکەنەوە.
مێژووی هەماهەنگیی نێوان ئەمریکا و کازاخستان تەنها سنووردار نییە بە لاپەڕەکانی ڕێککەوتنە فەرمییەکان، بەڵکو بە ئەزموونی ڕاستەقینەی بەدەستهاتوو لە میانی ئەرکە هاوبەشەکاندا بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشە جیهانییەکان بەرجەستە کراوە.
ئەم دەستکەوتانە وەک وەبیرهێنەرەوەیەکی گرنگی ئەو هاوبەشی و متمانەیەی کە لە ڕابردوودا دامەزرێندراون و هێشتا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگارییە نوێیەکانی ئاسایشی جیهانی پێویستن، خزمەت دەکەن.