کاتێک دێیتە سەر باسی گۆڕانکاریی سیاسی لە شام، هەرێمەکەمان سیاسەتی بەڕێوەبردنی کێشەی بەکارهێناوە، نەگ گۆڕانکاری، و کاریان لەسەر دواخستنی ئەو شتانە کردووە کە حەتمین، نەک واقیعە کاتییەکە.
ئێمە لە هەندێک کاتدا تاقیکردنەوەی شکستخواردوومان دووبارە کردووەتەوە، سروشت یان کولتووری ناوچەکەمان بە هۆکار زانیووە وەک لەو هەلومەرجانەی کە شکستی لەو جۆرەیان بەرهەمهێناوە. ئێمە هەوڵمان داوە ئاگرەکان کۆنتڕۆڵ بکەین وەک لەوەی بیانکوژێنینەوە، جەنگەکان بوەستێنین وەک لەوەی چارەسەریان بکەین، نائومێدی بەڕێوەببەین وەک لەوەی هیوا بگەڕێنینەوە. پێویستە ئەمجارە جیاواز بێت.
بەڕێوەبردن بارودۆخی ئێستا دەپارێزێت؛ بەڵام گۆڕانکاری دەیگۆڕێت. گۆڕانکاری بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی دەستووری، نوێکردنەوەی ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتیی نێوان هاوڵاتی و دەوڵەت، گەڕاندنەوەی متمانە لە نێوان خودی دەوڵەتەکان، ڕووبەڕووبوونەوەی ململانێکان لە ڕەگ و ڕیشەوە، وە بۆ ڕێگەدان بە خۆڕاگری ڕاستەقینە پێویستی بە بوێری سیاسی، ڕوونیی ئاکاری، بەرپرسیارێتیی پێکەوەیی و لە سەرووی هەمووشیانەوە دەزگای ناوچەیی هەیە.
ئەم وانەیە لە هیچ شوێنێکدا هێندەی دۆخی دیاریکراوی ململانێی غەززە پێویستتر نییە. ئێمە چەندین جار هەموو هێرشەکانمان بۆ سەر خەڵکی مەدەنی سەرکۆنە کردووە، لەنێوانیاندا هێرشەکانی 7ـی تشرینی یەکەمی 2023. بەڵام نابێت شەرعیەت بەو هێرشانەش بدرێت کە لەدوای 8ـی تشرینی یەکەمەوە دژ بە خەڵکی مەدەنیش ئەنجام دەدرێن.
لە کەناری ڕۆژئاوا، توندوتیژی شێوازێکی جیاواز بەڵام بە هاوشێوەی ترسناکی وەرگرتووە. گروپە چەکدارە جێگیرکراوەکان، کە زۆرجار لە ژێر پارێزراوی سوپادا کاردەکەن، خەڵکی مەدەنی تیرۆر دەکەن. عەفاف ئەبو عەلیا، ژنێکی تەمەن 50 ساڵ کە لە گوندەکەی خۆی زەیتون دەچنێتەوە، لەلایەن جێگیرکەرێکی دەمامکدارەوە لێیدرا و بێهۆش بوو. چنینەوەی زەیتون، کە کردارێکی سادەی ژیانکردن و بەردەوامییە، بووەتە کارێکی سەرپێچی.
ئەم جۆرە توندوتیژییە سنووردار نییە. تا ئەو کاتەی پارێزبەندی لە جێگەی لێپرسینەوەدا بێت، نادادپەروەری پەرەدەستێنێت و توندڕەوبوون ڕیشەدەکێشێت. چەند باسی ئاشتی بکەیت، چارەسەری ئەمە ناکات. هیچ ڕێژەیەک لە چاکسازی لە پەیڕەوی پەروەردەییدا چارەسەری ئەمە ناکات. توندوتیژی و بێبایەخکردنی ژیانی مرۆڤ نەک تەنها ئاسایش بەرقەرار ناکات، بەڵکو ململانێی بێکۆتایی دێنێتە کایەوە.
لەناو دۆخی نائومێدیی دوو ساڵی ڕابردوو، بە سەرکردایەتیی سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد تڕەمپ و بە دیپلۆماسییەکی چالاکانەی ناوچەیی کە لەلایەن شانشینی سعودیە، دەوڵەتانی قەتەڕ، میسڕ و تورکیاوە سەرۆکایەتی دەکرا، لەسەر بنچینەی کۆمەڵێک بنەما کە پێویستە ئێستا ڕێگای سیاسی بۆ پێشەوە دیاری بکەن، ئاگربەستێک بەدیهێنرا.
با تیشک بخەمە سەر بەشێکیان: هیچ جۆرە داگیرکارییەکی کەناری ڕۆژئاوا یان غەززە بە تەواوی یان بەشێک لێی ئەنجام نەدرێت؛ هیچ گواستنەوە و ئاوارەکردنێکی غەززییەکان ئەنجام نەدرێت؛ پێویستە ئەوانەی هەڵاتوون ڕێگەیان پێبدرێت بگەڕێنەوە. ئەمانە ئەو مەرجانە بوون کە ئاگربەستەکە لەسەری بنیات نرابوو.
ئێستا کاتی ئەوەیە بڕۆینە قۆناغی داهاتوو، لە گەیشتن بە شتێک کە ساڵانێکە فەڵەستینییەکان داوای دەکەن: جێگیرکردنی هێزێکی سەقامگیریی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی فەڵەستینییەکان، بەهێزکردنی دەسەڵاتی فەڵەستین و پشتیوانیکردن لە پۆلیسی نیشتمانیی فەڵەستین. لە 17ـی تشرینی دووەمی 2025، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕێگەی بە دروستکردنی هێزێکی نێودەوڵەتیی لەو شێوەیەی دا.
ئەم هەنگاوانە بریتی نین لە ئامانجی کۆتایی. وەک چۆن ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لە بڕیارنامەکەیدا ئاماژەی پێکردووە، پێویستە سەقامگیری پەرەبسێنێت و ببێت بە ڕێگایەک بۆ چارەی خۆنووسینی فەڵەستینیەکان و دەوڵەتبوونی لە غەززە و کەناری ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییدا ببێتە هۆی یەکخستنی ناوچەیی لەسەر بنەمای ئاسایش، سەقامگیری و خۆشگوزەرانیی هاوبەش بۆ هەموو گەل و دەوڵەتەکانی ناوچەکە. چارەی خۆنووسینی فەڵەستینییەکان بۆ یەکخستنی ناوچەیی بریتییە لە مەرجێکی پێشوەختە.
سەبارەت بە شوێنەکانی تر لە ناوچەکە، سوریایەکی یەکگرتوو و دوور لە دەستێوەردانی دەرەکی، بۆ سەقامگیریی شام وەکو پێویستییەک دەمێنێتەوە. ڕێبازی سعودیە بەتەواوی بەندە لەسەر وەبەرهێنان: سیاسی، دارایی، بەڵام لە سەرووی هەمووشیانەوە وەبەرهێنان لە گەلی سوریا، خۆڕاگری، داهێنان، کارگێڕی، باڵابوون و خۆشەویستی وڵات.
لە لوبنان، ئێمە بەردەوامین لە پشتیوانیکردنی چاکسازی، بەهێزکردنی دامەزراوەکانی دەوڵەت و پڕتواناکردنی هێزە چەکدارەکانی لوبنان وەکو بڕبڕەی پشتی سەروەریی نیشتمانی. سەقامگیریی لوبنان پەیوەستە بە سەرکردایەتیکردن و لێپرسینەوە لە ناوخۆی وڵات و دانبەخۆداگرتن لە دەرەوە. ئێمە متمانەمان بە سەرکردایەتیی لوبنانییەکان هەیە و دەبێت پشتیوانییان بۆ مسۆگەر بکەین.
لە ئێران، دەرفەتی چارەسەرکردنی ناکۆکی هەیە. ئێران هێشتا دەتوانێت بەهەڵبژاردنی گەڕاندنەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ بەحرەین و بەشداربوون لە دیدگای ئەنجومەنی هاوکاریی کەنداو بۆ ئاسایشی ناوچەکە کە لە جاڕنامەی پەکیندا داڕێژراوە، ناڕەزاییەکانی ڕابردوو چاکبکاتەوە. شانشینی سعودیە لە پێشکەشکردنی فەرمانگە باشەکانی خۆی بۆ برەودان بە کەمکردنەوەی پەرەسەندن، بنیاتنانی متمانە و هەماهەنگی، بەردەوام دەبێت.