سعودیە لەسەر بنەمای شوێنی ستراتیژی، ڕوانگەی سەرکردایەتی، هێزی ئابووری و ڕۆڵی پاشاکەی وەک پارێزەری دوو مزگەوتی پیرۆز، بەردی بناغەی سەقامگیریی ناوچەیی و جیهانییە. هێزە چەکدارەکانی سعودیە لە ڕێگەی ڕێگریی کاریگەر، ئامادەیی بەرز و هاوبەشیی بەردەوامەوە ئەم بەرپرسیارێتییە لە ئەستۆ دەگرن، وە بە پابەندبوونێکی تەواو بە پیشەییبوون و بنەما مرۆییەکان ڕێنمایی دەکرێن.
وەک بەشێک لە بەرپرسیارێتیی هاوبەش لەپێناو ئاسایشی ناوچەیی و جیهانی، سعودیە لە پابەندبوون بە پەرەپێدانی توانا هاوبەشەکان بەردەوام دەبێت تا بتوانێت بۆ کارکردن لەگەڵ هاوپەیمانان و هاوبەشەکان لەنزیکەوە هەماهەنگیی ئەنجام بدات. هەر لەبەر ئەمەش یەکخستنی هێزەکان، ڕێگریکردنی یەکخراو و چالاکیی پێکەوەیی لە داهاتوودا بۆ پاراستنی سەقامگیری و پارێزگاریکردن لە بەرژەوەندییە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان، بە تایبەت لە ژینگەی ئۆپەراسیۆنی ئاڵۆزی ئێمەدا ئێجگار گرنگە.
لە چوارچێوەی ڕوانگەی 2030، بۆ پاراستنی سەروەری و بەرژەوەندییە نیشتمانییەکان لە هەمان کاتدا بەشداریکردن لە ئاسایشی بەکۆمەڵ، سعودیە بەردەوامە لە هاوچەرخکردنی هێزە چەکدارەکانی. چەمکی سەربازیی ئێمە بۆ پاراستنی کاریگەری لە بەرامبەر هەر لایەنێکی هەڕەشەی پەرەسەندوودا ئامادەیی ئۆپەراسیۆنی، یەکخستنی هاوبەش، باڵادەستیی تەکنەلۆژی، وەڵامدانەوەی خێرا و یەکخستنی هێز لەگەڵ وڵاتانی هاوبەش لە داهاتوودا لە پێشینەی کارەکانی دادەنێت.
ڕێگرکردنی هاوچەرخ سنووری ڕەقەکاڵا تێدەپەڕێت. ئەمە بەندە لەسەر خۆڕاگریی نیشتمانی، پیشەسازییەکانی بەرگریی ناوخۆیی، سەرمایەی مرۆیی لێهاتوو و ئامادەیی لە سەرانسەری هەموو بوارە ئۆپەراسیۆنییەکان، لەوانەش ئەلیکترۆنی و بۆشایی ئاسمان. ئەم هەوڵانە مانەوەی هێزە چەکدارەکانی سعودیە بە ئامادەباشی مسۆگەردەکەن تا بتوانن شانبەشانی هاوبەشەکانیان لە ژینگە ئاڵۆز و کێبڕکێکارەکاندا کاربکەن.
یەکێک لە پایە سەرەکییەکانی ڕێبازی شانشینەکە بریتییە لە بەهێزکردنی بەرگریی ئاسمانی و مووشەکی، بەرەوپێشبردنی تۆڕێکی یەکخراوی فرە ئاستی بەرگریی ئاسمانی و مووشەکی کە ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە باشتر دەکات، دەستنیشانکردنی هەڕەشە پشێدەخات و مەترسییەکانی هەڵسەنگاندنی هەڵە و پەرەسەندن کەمدەکاتەوە. وەبەرهێنان لە سیستەمەکانی وەک بەرگریی کۆتای ناوچەی زۆر بەرز (THAAD)، پێکهاتەی بەرگری کە بۆ پاراستنی ژێرخانی گرنگ و پشتیوانیکردن لە سەقامگیریی ناوچەیی داڕێژراوە، بەهێزتر دەکات.
هاوبەشییەکان بناغەی ئاسایشی بەکۆمەڵ، مەشقی هاوبەش و هەماهەنگیین. بە هەمان شێوە، هەماهەنگیی بەرگری بۆ باشترکردنی کاریگەریی ئۆپەراسیۆن و بەهێزکردنی متمانەی هاوبەش، لە ڕێگەی پلانی هەماهەنگیی ئاسایشی، وە فراوانکردنی هاوبەشییەکانمان لەگەڵ هاوپەیمانان، لەوانە بەرنامەی هاوبەشی ویلایەتیی پاسەوانی نیشتمانی ئەمریکا لەگەڵ یەکەکانی ئیندیانا و ئۆکلاهۆما، زۆر گرنگە. ئەم هەوڵانە ڕەنگدانەوەی پابەندبوونێکی درێژخایەنن بە ئامانجی ئاسایشی هاوبەش و هەماهەنگیی کرداریی سەربازی.
ژینگەی جیۆستراتیژی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بە ئاڵۆزی و ناسەقامگیری تایبەتمەندە، ئەمەش لە یەمەن، ئێران، غەززە، سوریا، لوبنان و گرژییە بەردەوامەکانی دەوروبەری باب ئەل مەندەبدا ڕەنگی داوەتەوە. سەرەڕای ئەوەش، ململانێکان لە سودان لە زیانگەیاندن بە یەکێتی و سەقامگیری، بە هەمان شێوە ئاسایشی دەریای سوور، بەردەوامە. ئەمەش ئەوە دەردەخات کە چۆن دەستدرێژیی ناوخۆیی دەتوانێت هەڕەشە لە بازرگانیی جیهانی، جوڵەی وزە و ئاسایشی دەریایی بکات.
ناتوانرێت ئاسایشی دەریایی سعودیە و جیهان لە سەقامگیریی گشتیی ڕێرەوە دەریاییە نێودەوڵەتییەکان جیابکرێنەوە. بەم پێیە، شانشینییەکە بۆ دەستەبەرکردنی ڕێڕەوی ئاویی ستراتیژی، بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشە دەریاییەکان و ڕووبەڕووبوونەوەی بازرگانیکردن و قاچاخچێتی نایاسایی لە نزیکەوە لەگەڵ فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان کار دەکات.
هەڕەشە نانەریتییەکان بەردەوامن لە تێکدانی سەقامگیریی ناوچەکە. پشتیوانیکردنی گروپە چەکدارەکانی دەرەوەی دامەزراوە دەستوورییەکانی دەوڵەت ئاڵنگارییەکی ڕاستەوخۆ بۆ نەزمی نێودەوڵەتی لەسەر بنەمای یاساکان دروست دەکات. چارەسەرکردنی ئەم ئاڵنگارییانە یەکگرتوویی هاوپەیمانێتی، جێبەجێکردنی بەردەوامی پێوەرە نێودەوڵەتییەکان و پابەندبوونی هاوبەش بە ڕەتکردنەوەی بوار بۆ ڕەفتاری ناسەقامگیرکەر پێویست دەکات.
سعودیە ڕۆڵی لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و توندڕەوی توندوتیژدا هەبووە و بەردەوامیش دەبێت. جەنگ دژ بە توندڕەوی ناتوانێت تەنها پشت بە ئۆپەراسیۆنی جوڵەیی ببەستێت. هاوپەیمانیی سەربازیی ئیسلامیی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کە لە ساڵی 2015ـدا لە ڕیاز دامەزرا، چوارچێوەیەکی کاری کرداریی بۆ هەماهەنگیی هەوڵە هاوبەشەکان، بەرزکردنەوەی ئاستی هاوبەشپێکردنی زانیاری و بەهێزکردنی کاریگەریی پێکەوەیی لە نێوان گەلانی هاوبەش دابین دەکات. هەوڵە سەرەکییەکانمان بۆ بەرەنگاربوونەوەی بیروباوەڕی توندڕەوی سەر تۆڕەکانی ئینتەرنێت و یاخیبوون و تێکشکاندنی ئەو تۆڕانەی پاڵپشتیی دارایی تیرۆریستین کە هەڕەشەی نێودەوڵەتی دروست دەکەن.
بە لەبەرچاوگرتنی قەبارەی هەڕەشەکان لە دەوروبەری ژینگەی ئاسایشی شانشینەکە، هێزە چەکدارەکانی بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تەواوەتی بەگوێرەی یاسای نێودەوڵەتی و ڕێساکانی شەڕی چەکداری، لە ئاستێکی بەرزی ئامادەباشیدان. شانشینەکە پابەندە بە ڕەفتاری مرۆڤانە، دادپەروەری و پاراستنی شکۆی مرۆڤ. ئەم بنەمایانە بەشێکی دانەبڕاون لە هێزە چەکدارەکانمان.
لە کۆتاییدا، ناتوانرێت ئاسایش لە بەرپرسیارێتی مرۆیی جیابکرێتەوە. لە ڕێگەی ناوەندی فریاگوزاری و هاوکاریی مرۆیی شا سەلمانەوە، سعودیە بە گوێرەی بنەماکانی بێلایەنی و جیاکاری نەکردن هاوکاریی مرۆیی بەرفراوانی لە سەرانسەری جیهاندا پێشکەش کردووە. تەنها لە یەمەن زیاتر لە 1,900 پڕۆژە پێداویستییە گرنگەکانی لە ئاسایشی خۆراک، ئاو، چاودێریی تەندروستی و پەروەردە چارەسەر کردووە، ئەمەش بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی ململانێی درێژخایەن یارمەتیدەر بووە.
سعودیە لە پەیڕەوکردنی ڕێبازێکی هاوسەنگ و بەرپرسیارانە سەبارەت بە ئاسایش بەردەوام دەبێت، ڕێبازێک کە توانای سەربازی، هاوچەرخکردن، پەیوەندیی ستراتیژی، هاوبەشیی بەهێز، بەشداریکردنی مرۆیی و گەشەپێدانی هێز بە ئاراستەی داهاتوو یەکبخات. لە ڕێگەی ئەم ڕێبازەوە، شانشینەکە هەوڵدەدات سەقامگیری بەهێز بکات، پشتیوانی لە ئاسایشی بەکۆمەڵ بکات و بەشداری لە خۆڕاگریی سیستەمی ناوچەیی و نێودەوڵەتی بکات.
فەریقی یەکەم فەیاز بن حەمەد ئەلڕووەیلی
سەرۆکی گشتیی دەستەی ئەرکان، هێزە چەکدارەکانی سعودیە